December 31



DECEMBER 31

Prime Weekly Editions Vol. 2 No. 46, December 31, 1987

On the Cover: Janice Veluz Gonzalez

 

Disyembre 31 sa Kasaysayan ng Pilipinas

          Noong Disyembre 31, 1844, ang sistema ng kalendaryo sa Pilipinas ay isinaayos at iniayon sa pandaigdigang umiiral na kalendaryo. Sa pamamagitan ng proklamasyon ni Spanish Governor-General Narciso Claveria, ang Disyembre 31, 1844, Martes, ay ginawang Enero 1, 1845, Miyerkules.

                                                          o     O     o

SULYAP SA NAKARAAN


Tampok sa ikaapat na labas ng Pantastik Komiks (Disyembre 31, 1950)
ang ilustrasyon ni Alfredo Alcala.

Personalities and celebrities born on December 31:

1880 – Hermenegildo Cruz, labor leader, writer and government official – in Binondo, Manila (d. March 21, 1943).

1943 – Leovigildo Briones Banaag, lawyer and congressman – in Butuan City (d. January 6, 2011).

1945 – Liwayway Vinzons-Chato, politician – in Camarines Norte.

1952 – Benjamin Mendoza Bitanga, businessman-entrepreneur and investment banker – in Manila.

1959 – Alfie Anido (full name Alfonso Serrano Anido), actor and commercial model (d. December 30, 1981).

Alfie Anido
on the cover of TV Times (April 19-25, 1981)



 

1971 – Marcus Antonius Corpuz Adoro, composer, musician and guitarist.

1986 – Mike Tan (full name Jan Michael Silverio Tan), actor, dancer and model – in Angono, Rizal.

THE YEAR OF THE YUPPIE

Illustration by Garretson “Garry” Beekman Trudeau
of the concept of “young urban professional”
popularly coined the “Yuppie,”
on the cover of Newsweek (December 31, 1984).

          During the 1980s and 1990s, a new word, “Yuppie,” became popular, which is the shortened form to mean a “young urban professional.” Joseph Epstein is said to have coined the term in 1982, although the word “yuppie” itself was already published in the magazine Chicago as early as May 1980 through an article written by Dan Rottenberg. The year 1984 was declared by Newsweek as “The Year of the Yuppie” (SEE attached cover page).











 

Picture Trivia

Marilyn Chambers on the covers of
Genesis (December 1977 and December 1979)

          One of the most popular porn stars of the 1970s is Marilyn Chambers (real name Marilyn Ann Briggs). Do you know that Chambers also appeared in legitimate mainstream films? Among them, The Owl and the Pussycat (1970, where she used the screen name Evelyn Long), Together (1971, where she starred using her real name), and sa Rabid (1977, as Marilyn Chambers under the direction of David Cronenberg). Chambers also sang and recorded a disco single, Benihana (1976), the original copies of which are now considered collector’s items.

                                      o     O     o

WIKApedia

          Alam niyo ba kung ano ang ibig sabihin ng “Manigo” sa pagbating “Manigong Bagong Taon?” Ayon sa Bagong Diksiyunaryong Pilipino-Pilipino ni Julio F. Silverio, ang “manigo” ay isang pang-uri na may katumbas na kahulugang “maunlad,” “mapalad,” “paborable,” at “buwena-mano.” Kung hihimayin, ang “ma” ay isang unlaping nagbabadya ng katangian sa salitang-ugat na “nigo,” na ang katumbas na kahulugan ay “mabuting kapalaran.”

          Kaya ang pagbating “MANIGONG BAGONG TAON!” ay pagsasaad na “nawa’y tamuhin ng binabati ang isang “mabuting kapalaran sa bagong taon.”

April 29



April 29

Hiwaga Komiks Blg. 224, Abril 29, 1959
Tampok sa taklob-pahina ang nobelang-komiks ni Pablo S. Gomez
na “Batas ng Alipin”

 

Events that happened on April 29

1901 – General Manuel Tinio, leader of the Filipino forces in the Ilocos Regions, surrendered to the Americans.

1912 – The highest recorded temperature in the Philippines – 42.2 °C – was recorded in Tuguegarao, Cagayan.

1980 – The Lungsod ng Kabataan, a modern children’s complex complete with hospitals, sports and recreational facilities was inaugurated by First Lady Imelda Romualdes Marcos. Under the administration of Cory Aquino, it was renamed Children’s Medical City.

Personalities and celebrities born on April 29:

1872 – Jose Ignacio Paua, pure-blooded Chinese arms expert and general of the Katipunan who fought against the Spaniards in the Philippine Revolution and in the Philippine-American War – in Lao-na, Fujian, China (d. May 24, 1926).

WIKApedia

TIKTIK – Bilang isang pangngalan, tumutukoy ang salitang ito sa isang taong nagmamanman na ang maaaring katumbas sa salitang English ay detective, spy o secret agent. Bilang pandiwa, ginagamit ang salita upang tukuyin ang gawang pagmamanman o pag-iispiya. Ang ibong “tiktik” ay nabigyan ng ganitong katawagan dahil sa huning naririnig dito tuwing lumilitaw ito sa gabi. Sa sinaunang mga kuwento, sinasabing ang mga asuwang o lamang-lupa ay nag-aanyong “tiktik” upang magmanman sa isang sangbahayan kung mayroon sila roong mabibiktimang buntis o nagdadalang-tao. Mula rito naging kasabihan na kapag mayroong naririnig na tiktik kung gabi ay mayroong nagmamanman o “naniniktik.”

May kaugnayan din ang salitang “tiktik” sa paggalaw ng orasan. Ito rin kasi ang karaniwang tunog ng mga unang kinukuwerdasang orasan. Sa pagmamanman o paghihintay ng mga susunod na mangyayari, lumilipas ang oras, at sa isang tahimik na kapaligiran, tanging ito lamang ang maririnig na walang pagbabago.

Ang pangmasang babasahing Tiktik, Taon 13,

Blg. 31, Abril 29, 1960, tampok sa pabalat ang

kuwentong “Ninong.”

Sa larangan ng pangmasang panitikan, unang lumabas ang babasahing may pamagat na Tiktik noong Marso 6, 1948. Tinagurian itong “Magasin ng mga Krimen at Kasaysayan ng Paniniktik” at naglalaman ang mga pahina nito ng mga kuwento at ilustrasyon na halaw sa tunay na pangyayari at walang pasubaling naglalarawan ng mga kahindikhindik na krimeng karamiha’y may temang seksuwal. Nagkaroon pa ito ng subtitle na “Tagapagtanggol ng mga Mahal Ninyo sa Buhay.” Subalit nang lumaon, lalong umigting ang tema nitong seksuwal. Naging garapal na at lubhang malaswa ang mga guhit at kuwento na kahalintulad ng mga nababasa sa The Pearl na lumabas noong panahon ng Victorian Era sa England. Mga kuwentong patungkol sa pangangalunya, pakikiapid, fornication, incest, pedophilia at ibang pang uri ng erotika. Pansamantalang natigil ito ng ideklara ang Martial Law.

Muling lumitaw ito sa sirkulasyon bagama’t patago noong early 1980s. Inilimbag ito ng Sagalongos Publications at nilagyan ng subtitle na “Palayain ang Sining at Panitikang Pilipino.”

                             o     O     o



Larawang Tribiya

Star Wars character Yoda, for Episode II:

Attack of the Clones, on the cover of Time

April 29, 2002 issue

          Isa sa mga kinagigiliwang character sa Star Wars series ay si Yoda. Noong 2008, ibinilang si Yoda ng Empire Magazine bilang “25th Greatest Movie Character of All Time.” Unang nakita si Yoda sa Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back (1980) kung saan siya ang Jedi master na nagsanay kay Luke Skywalker. Sumunod ay sa Star Wars Episode VI: Return of the Jedi (1983) kung saan siya ay namayapa sa edad na 900 taon.

          Sa tatlong prequel ng Star Wars, si Yoda ang Grand Master ng Jedi Council. Dito isiniwalat na mula siya sa lahi ng mga Lannik na ang telekinetic ability ay mayroong midi-chlorian count na 4,000,000.

          Noong 1999 pinabata ang hitsura ni Yoda para sa unang pelikula sa prequel na Star Wars Episode I: The Phantom Menace. Unang ginamitan ng computer animation si Yoda sa Star Wars Episode II: Attack of the Clones (2002). Sa pamamagitan nito, higit na nabigyan ng buhay ang kaniyang mga galaw, maging sa kakaibang pakikipaglaban.

                                                         o     O     o

March 7



MARCH 7


Bulaklak Komiks Blg. 65, Marso 7, 1953

Nasa taklob-pahina ang “Ang Bandolero” na isinulat ni Agustin B. dela Cruz

at iginuhit ni Leonardo Raysag.



Marso 7 sa Kasaysayan ng Pilipinas

          Noong ika-7 ng Marso, 1820, ang mga Spanish ports ay binuksan sa pakikipagkalakalan sa Pilipinas na tatagal ng sampung taon.

                                                          o     O     o

          Ang mga pinuno ng Nationalista Party ay nangampanya upang tutulan ang Parity Amendment noong Marso 7, 1947.

                                                          o     O     o

Personalities and celebrities born on March 7:

1867 – Tomas A. Remigio, playwright and revolutionary writer – in Sampaloc, Manila (d. August 1, 1916)

1899 – Francisca Reyes Aquino, educator and scholar on Filipino folk dances and music – in Lolomboy, Bocaue, Bulacan (d. November 21, 1984) 


1981 – Rica Peralejo (Regina Carla Bautista Peralejo), actress, singer and television host. 

Rica Peralejo

on the cover of Liwayway (July 26, 1999) and GM (Gentlemen’s Magazine, March, 2002).

Gerard Anderson
on the cover of Total Fitness (July 2012).

 

 

1989 – Gerard Anderson, Filipino-American actor and model – in Subic Bay, Zambales.

 

WIKApedia

Movie ads ng pelikulang Malikmata (2003)

ni Jose Javier Reyes na nagtampok kay 
Rica Paralejo, kasama sina Marvin Agustin
at Dingdong Dantes.

MALIKMATA – Isang ilusyon (illusion). Ginagamit din ang salitang ito (ayon sa aklat na Bagong Diksyunaryong Pilipino-Pilipino ni Julio F. Silverio) bilang kasing-kahulugan ng transpigurasyon (transfiguration) o pagbabagong-anyo, o pag-iibang anyo, at maging anyong likha ng salamangka (magic) o kababalaghan (supernatural). Halaw sa MA(unlaping nagbabadya ng katangian) + LIKha + MATA.



Chinese leader Deng Xiaoping on the cover
of Asiaweek (March 7, 1997).

Larawang Tribiya

          Si Deng Xiaoping (1904-1997) ay Chinese diplomat, politician at statesman na namuno sa People’s Republic of China mula 1978 hanggang 1992. Utang sa kaniya ng China ang tinaguriang “socialist market economy” at ang pagtataas ng standard of living ng bilyong mamamayan nito. Dahil sa pundasyong itinatag niya napabilang ang China sa “fastest growing economy” at “market leader” sa maraming pangunahing produkto sa buong mundo. Sa kaniyang bayan sa Guang’an, Sichuan Province, ipinagtayo siya ng isang monumento kung saan makikita ang kaniyang estatuwang nakaupo at nakangiti. Pinasinayaan ito noong Agosto 2004 bilang parangal sa kaniyang ika-100 kaarawan.

          Alam niyo bang sa Bishkek, kabisera ng bansang Kyrgyzstan ay makikita ang isang anim na linyang kalsada (25-meter ang luwang at may habang 3.5 kilometers) na pinanganlang Deng Xiaoping Prospekt. Pinasinayahan ito bilang parangal sa kaniya noong Hunyo 1997. Isang dalawang metrong taas na monumento gawa sa pulang granite ang makikita sa silangang dulo ng kalsada. Narito makikita ang isang epigraph ng pag-alaala kay Deng na nasusulat sa wikang Chinese, Russian at Kirghiz.

                                      o     O     o

January 1

ALAM MO BA 'TO?

(Do You Know This?)





Astronomy Collector’s Edition “Cosmos”

(January 16, 2007),
featuring “Before there was Light”

          Alam niyo ba ang unang pangungusap na binigkas ng PANGINOONG DIYOS sa Banal na Kasulatan?

          “Magkaroon ng liwanag!” (Genesis 1:3).

          Do you know the first sentence uttered by GOD Almighty in the Holy Bible?
          “Let there be light!” (Genesis 1:3).

 

Ang Buwan ng January

          Alam niyo ba kung saan nagmula ang salitang “January?” Ang January na siyang unang buwan sa Gregorian Calendar ay mula sa pangalan ni Janus, ang diyos ng mga pintuan at lagusan, at ng simula at pagtatapos, ng mga Romans. Si Janus ay inilalarawan bilang isang nilalang na may dalawang mukha, isa ay nakatingin sa harap at isa naman ay sa likuran. Ito ay sumisimbolo o nagbibigay pakahulugan na ang buwan ng January ay pasimula ng bagong taon na nag-iiwan sa nakaraang taon. Ang kahalagahan ni Janus sa Roman mythology ay pumapangalawa lamang kay Jupiter, ang pinunong diyos ng mga Romans.

                                                                                           o     O     o

          Tinatawag na “Enero” ng mga Filipino ang unang buwan ng taon. Ito ay hiram sa salitang Kastila na katumbas ng January.

                                                                                           o     O     o

          Ayon sa pangkalahatang naitalang temperatura, ang buwan ng January ang pinakamalamig sa halos lahat ng bahagi ng Pilipinas. Ang Manila na kabisera ng Pilipinas ay may average temperature na 21 °C (70 °F).

                                                                                           o     O     o

          Buwan ng Enero ginaganap ang mga piyestang katulad ng Ati-Atihan (ng Kalibo, Aklan), Sinulog (ng Cebu City), at Dinagyang (ng Iloilo City).

                                                                                           o     O     o

          Ang carnation at snowdrop ang mga flowers of the month ng January. Samantalang ang garnet ang birthstone of the month.

                                                                                           o     O     o

 

JANUARY 1

Celebrity World, Vol. 4, No. 229, January 1, 1996
On the Cover: Dolphy with son Vandolph

 

Mga Lathalaing Unang Lumabas sa Araw ng Enero 1

            Naging kaugalian noong araw na buksan ang isang pahayagan o lathalain sa pasimula ng bagong taon. Alam niyo ba kung anu-anong mga lathalain ang lumitaw sa sirkulasyon nang unang linggo ng Enero? Una sa lahat ang Semanario Filipino, isang lingguhang pahayagan, na lumabas noong Enero 1, 1843. Ito ay itinatag ni Gregorio Tarrius.

                                                                                o     O     o

            Ang La Esperanza, ang kauna-unahang arawang pahayagan sa wikang Kastila sa Pilipinas na itinatag ni Felipe del a Corte, ay lumabas noong Enero 1, 1847. Isa pang arawang pahayagan, ang Diario de Manila na itinatag ni Manuel Moreno, ang unang lumabas makalipas ang eksaktong isang taon.

                                                                                o     O     o

            Ang business newspaper naman na El Comercio ay unang lumabas noong Ika-1 ng Enero, 1852. Naging malaganap ang pahagang ito lalo na noong late Spanish Period. Si Joaquin de Loyzaga ang may-ari ang unang editor nito, at kahit karamihan sa mga kawani nito ay mga Kastila, nagpakita ito ng malasakit para sa kapakanan ng mga Filipino. Bago at matapos ang Philippine-American War, naging daan ito upang ang mga Filipino ay makapagpahayag ng kanilang pananaw at saloobin. Si Apolinario Mabini (1864-1903), ang “Utak ng Himagsikan,” ay nagkaroon ng pagkakataon na ilahad ang kaniyang mga pananaw laban sa pagmamalabis at kawalanghiyaang ginagawa ng mga mananakop na Amerikano sa pamamagitan ng mga pahina ng El Comercio.

                                                                                         o     O     o



Ang Pag-asa, ang official newsletter ng Philippine Eagle Foundation (inilabas noong January 1, 199).
An banner title na Pag-asa ay halaw sa pangalan ng kauna-unahang Philippine eagle
na ipinanganak “in captivity.”

 

UNANG LABAS SA UNANG ARAW NG BAGONG MILENYO

Unang isyu ng arawang pahayagang Kabayan
sa Bagong Milenyo (Enero 1, 2000).

Ang unang isyu ng arawang pahayagang Kabayan sa ikatlong milenyo (Vol. 2 No. 503, Enero 1, 2000), kung saan makikita ang pagbati ng Pangulong Joseph Estrada na “Kapayapaan sa lahat.” Ang Kabayan ang kauna-unahang pahayagang nasa anyong broadsheet na inilimbag sa wikang Pilipino. Ito ay unang lumabas sa sirkulasyon noong Agosto 16, 1998 sa ilalim ng pamamahala ni Ginoong Dante A. Ang, at pinatnugutan ni Ginoong Teodoro C. Berbano.

Enero 1 sa Kasaysayan ng Pilipinas

          Alam niyo ba na Bagong Taon nang makarating sa Cebu ang Spanish explorer na si Miguel Lopez de Legaspi? Ito ay naganap noong Enero 1, 1571. Natagpuan niya sa isang pamayanan sa Cebu ang mga nalabi sa naunang expedition ni Ferdinand Magellan.

                                                                                            o     O     o

          Bagong Taon din, noong 1899, nang lumayas sa Pilipinas ang Spanish governor-general na si Diego de los Rios matapos makipagkutsabahan sa mga Amerikano at tanggapin ang kabayarang 20 million dollars kapalit ng paghawak sa sobereniya ng bansang Pilipinas. Nang sumunod na araw naman, inanunsiyo ni General Emilio Aguinaldo (1869-1964) ang pagbuo ng gabinete ng Malolos Republic. At noong Ika-4 ng Enero, 1899, idineklara naman ni Elwell S. Otis (1838-1909) na pag-aari na ng America ang Pilipinas batay sa Treaty of Paris. Binalewala ito ni Aguinaldo, at noong Ika-23 ng Enero, 1899, itinatag ang Unang Republika ng Pilipinas (ito rin ang kauna-unahang republika sa Asia) sa Malolos, Bulacan, kung saan si Aguinaldo ang naging pangulo.

                                                                                            o     O     o

          Noong Enero 1, 1912, pinalitan ang pangalan ng Banco Español-Filipino, ang kauna-unahang commercial bank sa Pilipinas at sa Malayong Silangan (Far East) ng Bank of the Philippine Islands.

                                                                                            o     O     o

BATTLE OF KALARONG DE SILI

          One of the major encounters during the early part of the Philippine Revolution. It occurred on New Years Day, January 1, 1897, in Pandi, Bulacan. The revolutionary stronghold under the leadership of Maestrong Sebio (Eusebio Roque) was attacked by the combined Spanish forces from neighboring towns of Bulacan.

          According to an account, more than two thousand Filipinos died in the battle. Maestro Sebio was able to escape but was captured after a few days. He was summarily tried and executed on January 16, 1897.





 

Pinoy personalities and celebrities born on January 1:

1853 – Manuel G. Araullo, Third Chief Justice of the Supreme Court (November 1, 1921 -July 26, 1924) – in Balayan, Batangas. (d. July 26, 1924)

1892 – Manuel Acuña Roxas, First president of the Third Philippine Republic (1946-1948) – in Capiz (now Roxas City), Capiz. (d. April 15, 1948)

1905 – Guillermo Nakar, Filipino Constabulary officer and guerilla leader during World War II – in Infanta, Quezon. (d. September 29, 1942)

1906 – Manuel Silos, actor-comedian and award-winning film director – in Manila (d. March 31, 1988)

1915 – Manuel Rodrigues Sr, “Father of Printmaking in the Philippines” – in Cebu City.

 



Sabi ni Kenkoy ay “Hapi Niu Yir Tu Ol!”

Ang Album ng Kabalbalan ni Kenkoy
(Enero 1, 1937).

          Ang kauna-unahang komiks series sa Pilipinas ay ang Album ng Kabalbalan ni Kenkoy. Ito ay likha ni Romualdo Ramos at unang iginuhit ni Tony Velasquez sa Liwayway  noong January 11, 1926.

                                             o     O     o

WIKApedia

Ang Torotot!

Mga makukulay na torotot na
inilalako sa pagsapit ng Bagong Taon,
tampok sa taklob-pahina ng
Moneysaver Magazine (January 1995).

          Lagi nating sinasabi na gumamit na lang ng torotot sa halip na magpaputok sa Bagong Taon. Subalit alam ba natin kung saan nagmula ang salitang “torotot?” May posibilidad na ito ay nanggaling sa salitang “toro” (lalaking baka) at “tot” (tunog na likha ng paghihip dito, o maaari ring mula sa salitang “utot,” na hanging inilalabas ng puwit). Noong sinaunang panahon, mga sungay ng kalabaw at baka ang ginagamit na trumpeta. Datapuwa’t hindi “trumpet” ang katumbas ng torotot sa wikang English kundi “horn” o “blow horn.” Maging sa wikang English, halaw ito sa kahulugang “sungay ng hayop.”
          Mayroon namang iba pang kahulugang kolokyal ang “torotot” na unang lumabas sa mga babasahing may seksuwal na tema noong 1960s. Ito ay ang “pakikiapid” o “pagtataksil.” Kaya kapag sinabing “tinorotot” ng asawa, ito ay nangangahulugan na “pinagtaksilan siya ng asawa.” Na ang asawang babae ay “nagpatoro” sa ibang lalaki. Dito ay may kaugnayan ang salitang “toro” o “tinoro” na kasingkahulugan ng “sinuwag” o “tinuhog ng sungay” sa salitang “tuhog.” Ang “toro” ay kolokyal ding ginagamit bilang isang terminong seksuwal, ang aktuwal na pagtatalik o pakikipagtalik na hayagang pinanunood ng mga tao, na lumaganap noong 1960s. Ang katumbas nito sa English ay “live sex show.” Pinatutungkulan ng salitang “toro” ang “pagtuhog ng ari ng lalaki sa ari ng babae.”

                                                                                                            o     O     o

Pamela Anderson on the cover of
TV Star Guide (January 2001).

Larawang Tribiya

          Nakilala at sumikat si Pamela Anderson sa kaniyang pagganap bilang C.J. Parker, isang sexy lifeguard sa TV series na Baywatch (1992-1997). Alam niyo ba na gumanap din siya bilang isang bodyguard sa isa pang TV series? Ito ay sa V.I.P. (1998-2002). Ginampanan niya ang papel bilang Vallery Irons, isang babaeng nagtatrabaho sa hotdog stand, na napagkamalang isang bodyguard nang iligtas niya ang isang celebrity laban sa isang baliw na tagahanga. Siya ang naging sikat na figurehead ng Vallery Irons Protection (V.I.P.) bodyguard agency.

                                          o     O     o